مکانیسم اصلی عمل برای نرم کننده ها شامل نفوذ به فضاهای بین زنجیره های مولکولی پلیمری برای تضعیف برهمکنش های بین مولکولی ذاتی و در نتیجه افزایش تحرک بخش های مولکولی است. با در نظر گرفتن PVC به عنوان مثال، فعل و انفعالات قطبی قوی بین زنجیره های مولکولی PVC وجود دارد که منجر به سفتی بالا و انعطاف پذیری کم در دمای اتاق می شود. با افزودن یک نرم کننده، مولکول های نرم کننده به طور نسبتاً یکنواخت بین زنجیره های PVC پراکنده می شوند و فاصله بین بخش های پلیمری را افزایش می دهند و نیروهای بین مولکولی را کاهش می دهند. در نتیجه، زنجیرههای PVC میتوانند به راحتی نسبت به یکدیگر تحت تنش خارجی حرکت کنند که منجر به بهبود خواص انعطافپذیری و کشیدگی میشود.
نرم کننده ها اساساً وضعیت دینامیکی زنجیره های مولکولی PVC را تغییر می دهند. بدون نرمکننده، زنجیرههای پیویسی محکم بستهبندی میشوند و تحرک بخش به طور قابل توجهی محدود میشود و باعث میشود که مواد سخت و شکننده به نظر برسند. هنگامی که مقدار مناسبی از نرم کننده اضافه می شود، مولکول ها به عنوان "روان کننده" و "فاصله دهنده" بین بخش های پلیمری عمل می کنند و محدودیت های اتصال زنجیره های PVC را کاهش می دهند. با افزایش دوز نرم کننده، دمای انتقال شیشه ای PVC به طور معمول کاهش می یابد و به زنجیره های مولکولی اجازه می دهد تا در دماهای پایین تر تحرک نشان دهند. این منجر به ایجاد ماده ای می شود که نرم تر، الاستیک تر و راحت تر خم می شود. با این حال، به سادگی افزودن نرم کننده بیشتر همیشه مفید نیست. استفاده بیش از حد می تواند استحکام مواد را به خطر بیندازد و منجر به مسائلی مانند مهاجرت و ترشح نرم کننده شود.
کارایی یک نرم کننده به ساختار مولکولی و سازگاری آن با PVC نیز بستگی دارد. نرمکنندههای با سازگاری خوب بین زنجیرههای PVC پایدار میمانند و توزیع یکنواختی را در سرتاسر مواد حفظ میکنند و باعث انعطافپذیری عالی میشوند. برعکس، اگر سازگاری ضعیف باشد، نرمکننده تمایل دارد در طول پردازش یا استفاده طولانیمدت از داخل به سطح مهاجرت کند و باعث چسبندگی، ترشح مایع یا سخت شدن تدریجی محصول شود. بنابراین، در تولید واقعی، نوع و دوز نرم کننده باید بر اساس کاربرد مورد نظر محصول PVC، متعادل کردن انعطاف پذیری افزایش یافته با استحکام مواد، مقاومت در برابر حرارت، مقاومت در برابر مهاجرت و پایداری طولانی مدت انتخاب شود.

